We gaan nog even verder kijken hoe het Lutheranisme hier in't land kwam.

Het lijkt erop dat de eerste Luthersen, maar ook gereformeerden (evangelischen) meer georiënteerd waren op Westfalen, het Duitse achterland, dan op het zuiden, zeg maar richting de Belgen en de Fransen. Zo zongen de eerste volgelingen van Luther en hun nazaten graag ook de liederen van Luther en minder graag Clemens Marot en Datheen.

 Ook het feit dat het Lutheranisme niet de hoofdstroom werd, heeft te maken, dat hier van meet af aan al meerdere groepen gelovigen waren: naast Luther dus, Calvijn als inspirator of Zwingli, je had Doopsgezinden (Mennonieten) Joden, weer later de Hugenoten, zelfs vluchtelingen uit Oostenrijk. Je had sacramentariers en humanisten, allemaal typerend voor hoe Nederland zou worden:  handelsland aan de kust, vrijplaats voor velen, al werd de gereformeerde leer de (over-)heersende, vooral na 1618-1619 en 1637 (De Statenvertaling, zie je het voor in onze tijd? De Jettenbijbel?) Er viel wat te kiezen.

Tegelijk moet ook gezegd worden dat het wel door elkaar heen liep, was die pastoor nou echt gereformeerd geworden? Was je een sacramentariër of een spiritualist? Volgde je Zwingli of Bullinger? Het had tijd nodig.

Reductie 1594

Je kunt wel stellen dat de invloed van Luther aanvankelijk nog niet zo groot was, in de 16-de eeuw was het katholicisme nog wel de overheersende stroming in de (Noordelijke) Nederlanden, daar komt pas verandering in als door de Reductie van 1594 de gereformeerde religie als enige (!) ware wordt aangewezen. Andere stromingen werden geduld, mits niet al te zichtbaar. Veel vluchtelingen keren dan terug uit Emden (belangrijke plaats in dit verband!), waaronder de bekende Menso Altingh.

Lees verder: Luthers in Groningen (3)